Chiński wywiad u boku najważniejszego człowieka w branży AI?

Od „zupełnie normalnych kontaktów” do „byłem niewierny żonie”

Jeszcze 29 października Jensen Huang zapewniał agencję Bloomberg, że jego kontakty z Alice Huang były czysto służbowe, „całkowicie normalne i niczym się niewyróżniające”. Niespełna dwa tygodnie później, w niedzielę 8 listopada, napisał do pracowników list zupełnie innej treści: „Byłem niewierny mojej żonie. Moje zachowanie zraniło ją i nasze dzieci. Nie ma dla tego żadnego usprawiedliwienia. Bardzo przepraszam”.

Kim jest autor tych słów? Jensen Huang urodził się w 1963 roku w mieście Tainan na Tajwanie. Jako dziecko wyjechał do Stanów Zjednoczonych, a w 1993 roku założył firmę Nvidia. Dziś to najcenniejsza spółka świata, bo produkuje procesory graficzne, na których działa większość systemów sztucznej inteligencji. Na Tajwanie Huang jest kimś w rodzaju gwiazdy rocka. Gdy przyjeżdża do Tajpej, tłumy fotografują go na nocnych targach, a gazety relacjonują, co jadł na kolację.

W liście Huang nie wymienia nazwiska kobiety. Zrobił to jednak „New York Times”, według którego prezes powiedział radzie nadzorczej, że chodzi o Alice Huang (zbieżność nazwisk jest przypadkowa). To osoba, którą amerykański wywiad podejrzewa o współpracę z chińskim Ministerstwem Bezpieczeństwa Państwowego, czyli główną cywilną służbą wywiadowczą Komunistycznej Partii Chin. Rada nadzorcza Nvidii powołała komisję złożoną z niezależnych członków i zatrudniła zewnętrznych prawników. Mają oni ustalić, czy Huang stał się celem obcego wywiadu. Tego samego dnia firma oświadczyła, że nie ma powodów sądzić, iż jakiekolwiek tajemnice wyciekły. Prezes zostaje na stanowisku.

Prywatne życie miliardera nie byłoby tematem dla nikogo poza kolorową prasą, gdyby nie to, kim jest ta kobieta i gdzie pracowała. Była dyrektorem w singapurskiej firmie Megaspeed, jednym z dużych klientów Nvidii. A nikt nie wie na pewno, co stało się z dziesiątkami tysięcy najnowocześniejszych układów, które Megaspeed kupił.

Dziennikarka, której nikt nie pamięta

Życiorys Alice Huang wygląda imponująco, ale najważniejszych jego części nie da się potwierdzić. Jak opisuje tajwański dziennik „Liberty Times”, powołując się na zagraniczne media, kobieta twierdziła, że przez cztery lata pracowała jako dziennikarka w telewizji prowincji Hunan, a następnie w państwowej telewizji CCTV. Następnie przeszła do finansów: była asystentką szefa bankowości prywatnej w HSBC, wicedyrektorem jednego z pionów w CITIC Securities, jednym z największych chińskich domów maklerskich, a wreszcie dyrektorem wykonawczym szanghajskiej firmy inwestycyjnej.

Kiedy jednak dziennikarze zapytali o nią w Hunan TV, jeden z kierowników stacji odpowiedział, że nigdy o takiej osobie nie słyszał. Dodał, że gdyby rzeczywiście była tam reporterką, jej sylwetka znalazłaby się na stronie stacji. Ani tam, ani na stronach CCTV nie ma po niej śladu. HSBC i CITIC odmówiły komentarza.

Kto zna chińskie realia, wie, że praca w państwowych mediach nie jest tam zwykłą karierą dziennikarską. CCTV podlega Wydziałowi Propagandy KC partii, a legitymacja prasowa od dziesięcioleci bywa wygodną przykrywką dla ludzi wywiadu. Luki w życiorysie niczego jeszcze nie dowodzą. Każą jednak zadać pytanie, kto i po co napisał ten życiorys.

Sama Alice Huang nie odpowiada na pytania dziennikarzy i nie postawiono jej publicznie żadnych zarzutów. Pekin uznał doniesienia o szpiegostwie za „bezpodstawne spekulacje”.

Sto trzydzieści tysięcy układów, których nie można znaleźć

Alice Huang była dyrektorem zarządzającym Megaspeed, singapurskiej firmy budującej centra danych i wynajmującej moc obliczeniową. To jeden z ważnych klientów Nvidii. Ponieważ spółka jest zarejestrowana w Singapurze, a nie w Chinach, amerykańskie zakazy eksportu najnowocześniejszych układów do ChRL formalnie jej nie dotyczyły.

Skala zakupów jest ogromna. Jak wynika z danych przytaczanych przez media, Megaspeed od założenia w 2023 roku do listopada 2025 roku sprowadził sprzęt Nvidii wart co najmniej 4,6 mld dolarów, w tym co najmniej 136 tysięcy procesorów graficznych. Ponad połowa z nich to układy z rodziny Blackwell, czyli najnowsza i najbardziej pożądana generacja. „New York Times” ustalił ponadto na podstawie danych handlowych, że powiązana z Megaspeed firma w Malezji kupiła od czerwca 2024 do lutego 2026 roku sprzęt z technologią Nvidii za co najmniej 4,8 mld dolarów.

Tu zaczyna się zagadka. „Liberty Times” pisze, że gdy pracownicy Nvidii odwiedzili centrum danych Megaspeed, znaleźli tam zaledwie kilka tysięcy najnowszych układów. Co stało się z resztą, nie wiadomo. Amerykańscy urzędnicy podejrzewają, że moc obliczeniowa trafiała po cichu do chińskich gigantów, takich jak Alibaba. Departament Handlu USA wszczął śledztwo w sprawie Megaspeed pod koniec 2024 roku, gdy amerykański urzędnik zauważył w malezyjskim centrum danych sprzęt Nvidii wciąż w kartonach. W tym roku sprawa trafiła do Departamentu Sprawiedliwości.

Nvidia stanowczo temu zaprzecza. Firma twierdzi, że zarzuty o przerzucanie układów do Chin zbadała i obaliła już w zeszłym roku, a wszystkie procesory sprzedane Megaspeed zostały już policzone. Megaspeed zapewnia, że nie łamał przepisów eksportowych, i zatrudnił zewnętrznych doradców do wewnętrznego śledztwa. Jedno nie przestaje jednak niepokoić. „New York Times” napisał, że nazwisko Alice Huang zniknęło z dokumentów spółki dopiero po tym, jak Departament Handlu zaczął się nią interesować.

Dwa wieczory w Tajpej

Publiczne ślady znajomości prowadzą do Tajpej, gdzie Jensen Huang bywa co roku. Pierwszy to czerwiec 2024 roku i targi Computex, najważniejsza impreza branży komputerowej w Azji. Jak relacjonuje „New York Times”, Alice Huang spotkała się wtedy w jednym z tajpejskich barów z grupą menedżerów z branży technologicznej. Parker Schmitt, prezes firmy NetThunder, opowiadał, że zapowiedziała, iż potrafi ściągnąć na spotkanie samego szefa Nvidii. Po chwili Jensen Huang rzeczywiście się pojawił, w towarzystwie dwóch innych menedżerów firmy, i zrobiło to na obecnych ogromne wrażenie.

Zdjęcia z tego wieczoru trafiły później na profil NetThunder w serwisie LinkedIn. Na jednym z nich oboje siedzą obok siebie. Osoby znające sprawę zastrzegają, że Huang i tak zamierzał przyjść na to spotkanie. Według inwestorów, na których powołuje się nowojorski dziennik, Alice Huang i jej współpracownicy chętnie pokazywali tę znajomość, żeby zjednać sobie inwestorów. Mniej więcej rok później miało to doprowadzić do tego, że Megaspeed kupił od Nvidii procesory za około 2 mld dolarów.

Drugi wieczór to maj 2025 roku. Huang znowu przyjechał na Tajwan, a Alice Huang była z nim na kolacji biznesowej w restauracji Sanliu Shifu. Fotoreporterzy zrobili zdjęcia, na których Jensen Huang i Alice Huang rozmawiają, a jedno z nich trzyma rękę na ramieniu drugiego. Kiedy po kolacji prezes Nvidii odpowiadał przed restauracją na pytania dziennikarzy, ona stała tuż za nim.

Kiedy się poznali i jak rozwijała się ta znajomość, nadal nie wiadomo. „Financial Times” napisał 7 listopada, że amerykańscy urzędnicy sporządzili na podstawie danych wywiadowczych notatkę o intymnej relacji między tymi dwojgiem. Według „New York Timesa” notatka nadzorowana przez sekretarza stanu Marca Rubio trafiła do decydentów wiosną.

List do pracowników i reakcja Białego Domu

Pełną treść listu Huanga do pracowników opublikowało wiele mediów. Prezes pisze w nim, że winien jest przeprosiny rodzinie i współpracownikom. Zwraca się też wprost do żony i dzieci: kocha ich, wie, że przeprosiny nie cofną tego, co zrobił, i ma nadzieję, że z czasem odzyska ich zaufanie. Prosi o uszanowanie prywatności bliskich, bo, jak to ujął, rodzina nie ponosi odpowiedzialności za jego wybory. Ponosi ją on sam.

Najważniejszy politycznie jest jednak inny fragment. Huang zapewnia, że popiera śledztwo i będzie w pełni współpracować. „Kocham nasz kraj i naszą firmę. Chcę chronić Nvidię i wspierać bezpieczeństwo narodowe Ameryki. Jestem dumny i wdzięczny, że jestem Amerykaninem”. Rzecznik firmy dodał, że ta wiadomość nie spowolni Nvidii, a Huang zamierza kierować nią dalej bez przerwy.

Sześćdziesięciotrzyletni Huang, którego majątek „Forbes” szacuje na prawie 193 mld dolarów, w ostatnich miesiącach bardzo często bywał w Waszyngtonie. We wrześniu przyszedł z żoną Lori na uroczystą kolację w Białym Domu, zorganizowaną na cześć Xi Jinpinga. Z kolei 8 października Donald Trump udekorował go państwowym odznaczeniem razem z Elonem Muskiem, Satyją Nadellą z Microsoftu i Michaelem Dellem, nazywając technologię Nvidii kręgosłupem najnowocześniejszej sztucznej inteligencji. Huang zasiada też w prezydenckiej Radzie Doradców ds. Nauki i Technologii.

W niedzielę Trump stanął po stronie Huanga. Pytany przez dziennikarzy na Florydzie, nazwał go honorowym człowiekiem, który zrobił dla Ameryki niesamowicie dużo. Na pytanie, czy zabierze Huanga na szczyt APEC w Shenzhen, odpowiedział, że nie wie, ale chętnie by go zabrał.

Jaskółki, stary scenariusz

Nie ma dziś publicznego dowodu, że romans zaplanowało chińskie ministerstwo. Służby komunistyczne jednak nigdy nie musiały aranżować romansu, żeby z niego skorzystać. Wystarczyło, że się zdarzył.

Ta metoda ma długą tradycję. W KGB kobiety werbowane do uwodzenia cudzoziemców nazywano „jaskółkami”. W latach osiemdziesiątych amerykański marine Clayton Lonetree, wartownik w ambasadzie USA w Moskwie, związał się z Rosjanką o imieniu Wioletta, która pracowała w placówce jako tłumaczka. Skończyło się tym, że przekazywał KGB dokumenty i informacje dotyczące pracowników ambasady. Chińczycy, którzy uczyli się tego rzemiosła od Sowietów, robią to samo. W 2008 roku brytyjska MI5 rozesłała do kilkuset firm poufne ostrzeżenie, w którym pisała, że chińskie służby wykorzystują słabości, takie jak związki intymne, aby zmuszać ludzi do współpracy.

Przekonała się o tym Japonia. W japońskim konsulacie generalnym w Szanghaju pracował urzędnik, który obsługiwał tajną, szyfrowaną łączność z Tokio. Związał się z hostessą z baru karaoke. Chińska bezpieka wykorzystała ten romans i zaczęła go szantażować, żądając informacji o szyfrach i pracownikach placówki. W maju 2004 roku mężczyzna odebrał sobie życie. W pozostawionych listach napisał, że nie zdradzi swojego kraju. Japoński rząd obwinił chińskie służby, a Pekin zaprzeczył, że miał z tym cokolwiek wspólnego.

Podobną historię zna Tajwan. Generał Lo Hsien-che, oficer tajwańskiej armii, w połowie pierwszej dekady XXI wieku służył w Tajlandii. Tam poznał kobietę, która okazała się agentką chińskiego wywiadu, i nawiązał z nią romans. Chińczycy wykorzystali ten związek, żeby go zwerbować. Przez siedem lat przekazywał Pekinowi tajne informacje wojskowe, a w tym czasie awansował i otrzymywał bardzo dobre oceny. Został aresztowany w 2011 roku i skazany na dożywocie. Tajwański urząd kontroli państwowej nazwał to wprost pułapką seksualną zastawioną przez chińskie służby. Te przykłady przypomniał w swojej analizie na X Aric Chen, niezależny analityk zajmujący się Chinami.

Sprawa Huanga różni się od nich skalą. Tamci ludzie mieli dostęp do szyfrów lub planów wojskowych. Prezes Nvidii wie, jakie układy powstaną za dwa lata, kto je kupi, ile z nich trafi do którego kraju i co o tym myślą w Waszyngtonie. Do tego od dawna przekonuje amerykańskie władze, że ograniczenia eksportu do Chin szkodzą Ameryce. We wrześniu 2025 roku w podcaście BG2 posunął się jeszcze dalej. Mówił o Amerykanach nazywanych „jastrzębiami wobec Chin”, czyli politykach i ekspertach, którzy domagają się twardej polityki wobec Pekinu. Stwierdził, że noszą to określenie z dumą, jak odznakę honorową, a w rzeczywistości jest to „odznaka wstydu”. Dodał, że taka postawa nie jest patriotyczna. Chińskie media państwowe, w tym „Global Times”, chętnie te słowa nagłośniły, a w Kongresie wywołały one oburzenie. Dziś, w świetle tego, co wyszło na jaw, brzmią one zupełnie inaczej. Nic nie wskazuje, by te poglądy ukształtowała Alice Huang. Dla Pekinu trudno jednak wyobrazić sobie cenniejszy cel.

Jeszcze szerzej patrzy na to Peter Mattis, były analityk CIA zajmujący się Chinami, a dziś prezes waszyngtońskiego ośrodka analitycznego Jamestown Foundation i współautor książki o chińskim szpiegostwie „Chinese Communist Espionage”. Jego zdaniem chińskiemu wywiadowi nie chodziłoby tu przede wszystkim o tajemnice handlowe. Byłaby to sprawa polityczna, i to z dwóch powodów. Po pierwsze, Huang obraca się w kręgach, z których można się dowiedzieć, co myśli Waszyngton. Po drugie, o czym, jak pisze Mattis, często się zapomina, chińskie Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego chce nie tylko zbierać informacje, ale też wpływać na decyzje.

Sztuczna inteligencja jest dla Pekinu technologią o niemal egzystencjalnym znaczeniu w rywalizacji z Ameryką i jednym z filarów siły państwa w przyszłości. Nvidia stoi w samym jej środku. Mattis pyta więc, jak chińskie służby, przy swoim rozumieniu własnej misji, miałyby nie próbować tam zdobyć wpływu. I ostrzega: jeśli próbowały zbliżyć się do Huanga, to wielu innych ludzi powinno się poważnie zastanowić nad tym zagrożeniem, czego zapewne dotąd nie robili.

Co dalej

Najbliższą okazją do wyjaśnień będzie 18 listopada. Na ten dzień trzej republikańscy przewodniczący komisji Izby Reprezentantów, Brian Mast z Komisji Spraw Zagra
nicznych, John Moolenaar z Komisji Specjalnej do spraw Komunistycznej Partii Chin i Rick Crawford z Komisji do spraw Wywiadu, poprosili Huanga o wspólne, zamknięte dla publiczności spotkanie z ich komisjami. Napisali, że Kongres musi ustalić, w jakim stopniu narażono bezpieczeństwo narodowe Stanów Zjednoczonych.

Dla nas w Polsce wniosek jest prosty. Jeśli chiński wywiad potrafił zbliżyć się do najlepiej strzeżonego menedżera na świecie, człowieka otoczonego ochroną, prawnikami i dziennikarzami, to polscy prezesi spółek energetycznych, urzędnicy, wojskowi i politycy, jadący na kolejne forum gospodarcze do Chin, są celem znacznie łatwiejszym. Ostrzeżenia służb nie mogą zostawać w szufladzie. A każda zbyt idealna znajomość zawarta przy kieliszku na targach powinna budzić czujność.

Papież z Chicago i Tajwan. Leon XIV to nie Franciszek

W maju ubiegłego roku, gdy kardynałowie wybrali na papieża Roberta Prevosta, Amerykanina z Chicago, w Tajpej sporo osób się niepokoiło. Bano się, że nowy papież pójdzie śladem Franciszka, który w 2018 roku dogadał się z Pekinem w sprawie biskupów, a potem pójdzie jeszcze dalej i zerwie stosunki z Tajwanem. Watykan to dziś jedyne państwo w Europie, które uznaje Republikę Chińską. Gdyby się wycofał, Tajwan nie miałby w Europie ani jednej ambasady z prawdziwego zdarzenia.

Minęło półtora roku i nic takiego się nie stało. Przeciwnie, przez ostatni rok kontakty Watykanu z Tajwanem wyraźnie się zacieśniły. Dobrze pokazuje to tekst, który właśnie ukazał się w magazynie The Diplomat. Jego autor, Thomas Ching Wei Tu, doktorant z Narodowego Uniwersytetu Chengchi w Tajpej, od lat zajmuje się polityką Watykanu wobec Chin i Tajwanu i zebrał przykłady tego zbliżenia z  ostatnich tygodni.

Umowa z Pekinem obowiązuje dalej

Żeby było jasne: Leon XIV nie wypowiedział porozumienia z Chinami z 2018 roku. Umowa dotyczy mianowania biskupów, a jej treści do dziś nie ujawniono. Wiadomo tyle, że Pekin zgodził się, by ostatnie słowo przy nominacji należało do papieża, ale kandydatów wskazują w praktyce chińskie władze. Za obecnego pontyfikatu nominacje idą nawet szybciej niż za Franciszka, a biskupami zostają coraz młodsi księża. Kto liczył, że papież z Ameryki tę umowę zerwie, ten się przeliczył. To w gruncie rzeczy kapitulacja przed partią, która podporządkowała sobie Kościół katolicki w Chinach i pilnuje, by księża i biskupi byli posłuszni władzy.

Tyle że stosunek Ojca Świętego do samego Tajwanu wygląda już zupełnie inaczej.

Flaga, której papież się nie boi

Leon XIV przyjmuje tajwańskie delegacje, stowarzyszenia, naukowców, duchownych. Pozuje do zdjęć z flagą Republiki Chińskiej i najwyraźniej nic sobie z tego nie robi. W Pekinie każda taka fotografia wywołuje furię. Thomas Ching Wei Tu uważa, że papież po prostu wie, czym Tajwan różni się od komunistycznych Chin i dlaczego wyspa ma znaczenie dla świata.

Wrzesień i październik w Rzymie

Autor wylicza, kto z Tajwanu był w Watykanie tylko w ciągu ostatnich kilku tygodni. Lista robi wrażenie.

Pod koniec września obradowała Papieska Akademia Nauk. Przyjechał na nią Chen Chien-jen, były wiceprezydent Tajwanu, dziś szef Academii Sinica, czyli tajwańskiej akademii nauk. Prowadził jedną z sesji, o medycynie i badaniach mózgu, podpisał z Akademią wspólną deklarację o przyszłości nauki i spotkał się z papieżem.

W październiku Leon XIV zorganizował konferencję na dziesięciolecie Amoris laetitia, adhortacji Franciszka o rodzinie. Zaprosił 187 osób, w tym przewodniczących 111 episkopatów z całego świata. Z Tajwanu przyjechał biskup John Lee Keh-mien, który stoi na czele tamtejszego episkopatu, a także prof. Chou Te-yu i Yeh Chia-yen. Tych dwoje to nie przypadkowi goście. Oboje zasiadają w watykańskiej Dykasterii ds. Świeckich, Rodziny i Życia, czyli w jednym z urzędów Kurii.

19 października papież ogłosił nowy skład Międzynarodowej Komisji Teologicznej, która doradza Watykanowi w sprawach wiary. Znalazła się w niej siostra Hu Shu-qin, wykładowczyni wydziału teologii katolickiego Uniwersytetu Fu Jen pod Tajpej. Ostatnim duchownym pochodzenia chińskiego w tej komisji był arcybiskup Savio Hon z Hongkongu, który zasiadał w niej do 2014 roku.

A kilka dni temu, między 22 a 24 października, na konferencję o misjach zorganizowaną przez watykańską Dykasterię ds. Ewangelizacji pojechał prof. Tan Liang-chen, również z Fu Jen, jeden z najbardziej znanych tajwańskich teologów.

Co to oznacza

Żadne z tych wydarzeń nie trafiło na pierwsze strony gazet. Ale gdy zebrać je razem, widać, że Leon XIV konsekwentnie wpuszcza Tajwańczyków do watykańskich instytucji, a przy tym ani myśli zrywać z Pekinem.

Chińskim komunistom zależy na tym, żeby Tajwan zniknął z każdej organizacji międzynarodowej i żeby nikt na świecie nie traktował go jak osobnego państwa. W Rzymie dzieje się odwrotnie, i to za wiedzą i zgodą papieża.

Oczywiście trzeba brać poprawkę na to, że Thomas Ching Wei Tu jest Tajwańczykiem i patrzy na sprawę z nadzieją. Pekin też nie odpuści i będzie naciskał na Watykan dalej. Mimo to różnicę między Franciszkiem a Leonem widać bardzo wyraźnie. Umowa jest ta sama, ale zmieniło się to, kogo papież przyjmuje, z kim staje do zdjęcia i komu daje stanowiska.

Kandydaci Pekinu? 70 nazwisk przed wyborami na Tajwanie

Pod koniec listopada Tajwańczycy wybiorą burmistrzów, szefów powiatów, radnych, sołtysów i przewodniczących osiedli. Na kilka tygodni przed głosowaniem tajwański ośrodek badawczy IORG (Information Operations Research Group, zajmujący się operacjami informacyjnymi i wpływami Pekinu na wyspie) opublikował raport, o którym w Tajpej mówi się od tygodnia. Wynika z niego, że co najmniej siedemdziesięciu kandydatów w tych wyborach pojawiło się w chińskich mediach państwowych podczas spotkań i „wymian” po obu stronach Cieśniny Tajwańskiej, organizowanych za wiedzą i zgodą Komunistycznej Partii Chin.

Skąd te liczby

Badacze przejrzeli 17 761 artykułów z serwisu China Taiwan Net. To portal podległy Biuru do spraw Tajwanu, czyli urzędowi w Pekinie, który odpowiada za politykę wobec wyspy. Nazwiska z tych tekstów porównali z tajwańskimi listami wyborczymi, a potem każdą zgodność sprawdzali pojedynczo, żeby wykluczyć przypadkowe zbieżności nazwisk.

Wyszło 86 wydarzeń w 17 chińskich prowincjach, od stycznia 2024 do września 2026 roku. Właśnie przy tych okazjach pojawiało się siedemdziesięciu tajwańskich kandydatów, a po drugiej stronie stołu siadało 114 chińskich funkcjonariuszy partyjnych i państwowych. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że IORG nie liczył wyłącznie osobistych przyjazdów do Chin. Do „udziału” zaliczano też wystąpienie przez łącze wideo albo list z gratulacjami. Raport nie twierdzi więc, że każdy z tych ludzi pojechał do ChRL ani że zrobił coś niezgodnego z prawem.

Kto i skąd

Najwięcej wśród wymienionych jest kandydatów do rad miast i powiatów (28). Dalej idą sołtysi i przewodniczący osiedli (16), czyli najniższy szczebel tajwańskiego samorządu, również wybierany w głosowaniu powszechnym, radni gmin (11), kandydaci na burmistrzów i szefów powiatów (10) oraz na wójtów i burmistrzów miasteczek (5). Najwięcej nazwisk pochodzi ze stołecznego Tajpej (13), potem z powiatu Miaoli (10) i Nantou (8).

Rozkład partyjny mówi sam za siebie. Kuomintang, główna partia opozycji, która od lat opowiada się za zbliżeniem z Chinami, ma 36 kandydatów i 66 odnotowanych udziałów w wydarzeniach. Dwudziestu ośmiu to kandydaci niezależni, trzech należy do Partii Pracy, dwóch do Nowej Partii, jeden do Tajwańskiej Partii Ludowej. Z rządzącej Demokratycznej Partii Postępowej nie ma nikogo.

Ponad połowę stanowią osoby już sprawujące mandat. Badacze zwracają uwagę, że w wyborach wielomandatowych, takich jak wybory do rad, kandydat nie musi przekonać większości. Wystarczy mu wierny elektorat, choćby ten, który ma rodzinę albo interesy w Chinach.

Najwyżej w hierarchii

IORG ułożył też ranking według rangi chińskich urzędników obecnych na tych samych wydarzeniach. Pierwsze miejsce zajął szef powiatu Miaoli Chung Tung-chin, choć odnotowano go tylko raz: na 17. Tygodniu Tajwańskim w Hubei i Wuhanie. Pojawili się tam jednak ludzie z samego szczytu chińskiej polityki, między innymi Su Hui, wiceprzewodnicząca Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej Chin (organu doradczego, przez który partia prowadzi pracę Zjednoczonego Frontu), oraz Zhang Ping, były wiceprzewodniczący Stałego Komitetu Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych.

Drugi jest Chen Yu-jen, posłanka Kuomintangu, która ubiega się o urząd szefowej powiatu Kinmen. To wyspa położona zaledwie kilka kilometrów od chińskiego Xiamen. Trzecie miejsce zajmuje burmistrz Tajpej Chiang Wan-an, prawnuk Czang Kaj-szeka, który ubiega się o reelekcję. Pojawił się przy pięciu wydarzeniach, w tym na corocznym Forum Dwóch Miast Tajpej i Szanghaju. Rekord liczby wydarzeń, po siedem, dzielą Chen Yu-jen i Wang Chung-ming, szef powiatu Lienchiang, czyli archipelagu Matsu.

Luka, której nikt nie łata

Raport na nowo rozpalił spór o to, czy i w jaki sposób kontrolować wyjazdy tajwańskich polityków do Chin. Wyjazdy urzędników rządu centralnego do Chin podlegają ścisłej kontroli. Samorządowców i część posłów obowiązują dużo łagodniejsze zasady: o swoich podróżach do Chin muszą informować w znacznie mniejszym zakresie. Tajwański portal Watchout nazwał to szarą strefą.

Próby jej zamknięcia stoją w miejscu. Dziennik Liberty Times policzył we wrześniu, że posłowie Kuomintangu i Tajwańskiej Partii Ludowej zablokowali proceduralnie projekty ustaw o bezpieczeństwie narodowym, w tym te dotyczące wyjazdów parlamentarzystów do Chin, łącznie 1226 razy. Ta liczba wynika z tego, że w tajwańskim parlamencie porządek obrad ustala co tydzień komisja proceduralna, w której opozycja ma większość, i za każdym razem, gdy zdejmuje z niego któryś projekt, liczy się to osobno. Do tego dochodzi 71 blokad poprawek do ustawy o porządku publicznym. To liczba działań proceduralnych, a nie odrzuconych ustaw, ale dobrze pokazuje skalę oporu.

Kuomintang odpowiada, że konstytucja gwarantuje swobodę podróżowania, a o zagrożeniu powinno się sądzić po tym, co kto robi, nie po tym, dokąd jedzie. Poseł Demokratycznej Partii Postępowej Puma Shen, który w listopadowych wyborach walczy o fotel burmistrza Tajpej z Chiang Wan-anem, zarzuca opozycji, że nie tylko nie dopuszcza do dyskusji w komisjach, ale po prostu przerywa ich obrady.

Dlaczego to ważne

Raport nie oskarża nikogo o złamanie prawa ani o działanie na zlecenie Pekinu, a jego autorzy uczciwie to zaznaczają. Pokazuje jednak coś, co obserwuję na Tajwanie od lat: Pekin nie musi kupować polityków ani werbować agentów, żeby budować sobie zaplecze. Wystarczą zaproszenia, fora, „tygodnie tajwańskie”, uściski dłoni z wiceprzewodniczącymi i zdjęcia w państwowych mediach. To klasyczna praca Zjednoczonego Frontu: zbliżyć do siebie lokalnych liderów, sprawić, by kontakty z partią wydawały się czymś normalnym, a potem czekać, aż przełoży się to na głosowania w radach i na nastroje w terenie.

Najbardziej uderza to, gdzie Pekin szuka partnerów. Nie w stolicy, nie wśród ministrów, tylko na samym dole: w radach powiatów, gminach, osiedlach. Tam, gdzie zapadają decyzje o przetargach, szkołach i lokalnych festiwalach, i gdzie mało kto patrzy władzy na ręce. Wybory pod koniec listopada pokażą, ilu z tych siedemdziesięciu ludzi wyborcy wpuszczą do urzędów.

Połamać mu ręce i nogi. Chińskie zlecenie na tajwańskiego komika

Huang Yi-hao (黃逸豪) mówi, że kpił z Xi Jinpinga na scenie przez 2,5 minuty. Za te dwie i pół minuty ktoś najpierw obrzucił fekaliami klub, w którym występuje, a potem potrącił go samochodem pod domem.

21 października prokuratura okręgowa w Nowym Tajpej, mieście otaczającym stolicę Tajwanu, oskarżyła w tej drugiej sprawie pięciu mężczyzn: Cheng Po-hsuana, Yu Wei-chieha, Huang Chia-chinga, Fan Chung-hao i Liao Pen-chenga. Wszyscy są Tajwańczykami. Odpowiedzą za usiłowanie spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz za naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych. Pieniądze i polecenia szły od obywatela Chin, który posługiwał się pseudonimem „K” i wcześniej już był na Tajwanie.

Numer o Xi

Huang występuje w xiangsheng, tradycyjnej chińskiej komedii słownej, najczęściej w formie szybkiego dialogu między dwojgiem artystów. Organizuje cykl „相聲失控”, co można przetłumaczyć jako „Xiangsheng bez kontroli”. W grudniu ubiegłego roku w klubie Comedy Club (卡米地) w Tajpej wyrecytował jednym tchem prześmiewczy „hymn pochwalny” na cześć Xi. W tym krótkim numerze zmieścił się cały wykaz przewinień przywódcy ChRL.

Zaczął od wyglądu i porównania do Kubusia Puchatka, za co w Chinach cenzura usuwa wpisy z internetu. Potem wziął na warsztat oficjalne legendy o przywódcy: że jako młody chłopak niósł sto kilogramów pszenicy przez pięć kilometrów i ani razu nie zmienił ramienia, albo że z wykształceniem podstawowym zrobił doktorat z prawa. Dalej poszły czystki prowadzone pod hasłem walki z korupcją i zmiana konstytucji, dzięki której Xi może rządzić bez ograniczenia kadencji. Wspomniał o Hongkongu, trzech latach polityki „zero covid” oraz protestach, podczas których ludzie wychodzili na ulice z białymi kartkami. Wyśmiał nieukończone wielkie projekty, choćby Xiong'an, nowe miasto budowane na południe od Pekinu, które stoi puste, a także Nowy Jedwabny Szlak, w którym biedne kraje wpadają w długi u Chin, agresywną dyplomację „wilczych wojowników” i cenzurę. Na koniec nazwał Xi „pierwszym głupkiem” Chin, w oryginale znacznie dosadniej, a sala zaczęła skandować jego nazwisko.

Nagranie obiegło internet także poza Tajwanem. Organizatorzy chwalili się później w zapowiedziach, że „pewien kraj” zablokował numer w całości.

Najpierw fekalia

29 maja, kiedy w klubie trwała próba przed wieczornym występem, wszedł tam mężczyzna w maseczce i czerwonej czapce. Wyjął z torby worki z białą farbą zmieszaną z kałem i rzucił nimi w podłogę i szklane drzwi. Zatrzymany sprawca, Kuo, tłumaczył policji, że złościło go, że klub ciągle mówi o stosunkach z Chinami, a na dodatek trudno tam dostać bilety.

Prokuratura w Tajpej ustaliła co innego. 29 września oskarżyła Kuo i niejakiego Liu, który pracuje w branży pogrzebowej. To Liu miał wynająć Kuo i następnego dnia nad ranem zapłacić mu 50 tysięcy dolarów tajwańskich, a sam działać na polecenie nieustalonego obywatela Chin. Obaj odpowiadają za groźby karalne i zniszczenie mienia. Prokuratorzy chcą dla nich 22 i 20 miesięcy więzienia, a w uzasadnieniu napisali, że atak pozwolił Pekinowi ograniczać wolność słowa na Tajwanie. Liang Wen-chieh, wiceprzewodniczący tajwańskiej Rady do spraw Chin Kontynentalnych, uważa, że to o wiele za łagodnie jak na atak zamówiony z Chin. Obecne prawo nie dawało jednak podstaw do cięższych zarzutów, dlatego Liang apeluje o zmianę ustawy o bezpieczeństwie narodowym i ustawy przeciw infiltracji.

Nadajnik pod skuterem

Na 20 września Huang zapowiedział kolejny występ w Comedy Club, znowu z numerem o Xi. Chińczyk o pseudonimie „K”, któremu nie podobało się, że komik publicznie krytykuje KPCh, postanowił temu zapobiec. Zgłosił się do Cheng Po-hsuana, który wcześniej prowadził agencję detektywistyczną, i obiecał mu 450 tysięcy dolarów tajwańskich, czyli około 14 tysięcy dolarów amerykańskich. W zamian Cheng miał zebrać dane komika i tak go urządzić, żeby przed 20 września wylądował w szpitalu i nie mógł wyjść na scenę.

Od 25 lipca do końca sierpnia Cheng śledził Huanga. Przyczepił mu do skutera nadajnik GPS, spisywał jego rozkład dnia, ustalił adres i numer rejestracyjny. Gdy przekazał to wszystko „K”, dostał 250 tysięcy zaliczki.

Pomysł upozorowanego wypadku Cheng wymyślił razem z Yu Wei-chiehem. Yu oddał robotę za 100 tysięcy Huang Chia-chingowi, a ten wziął do pomocy Fan Chung-hao i Liao Pen-chenga. Każdy musiał się podzielić swoją działką z następnym.

8 września kupili samochód za 90 tysięcy. Przez następne dwa dni obserwowali okolice domu komika w dzielnicy Yonghe. Auto się zepsuło, więc wzięli inne. 11 września od rana czekali w pobliżu. Huang Chia-ching siedział za kierownicą, Fan pilnował wylotu uliczki, a Liao nagrywał wszystko z samochodu, bo zleceniodawca chciał dowodów. Kilka minut przed piątą po południu Fan zobaczył, że komik wraca skuterem, i zawiadomił kierowcę. Kiedy Huang parkował, czarny samochód przyspieszył i w niego uderzył.

Za mało połamany

Plan zakładał, że kierowca będzie go taranował, aż połamie mu ręce i nogi. Kiedy jednak Huang krzyknął z bólu, kierowca na tym poprzestał. Dzięki temu komik skończył ze stłuczoną prawą stroną miednicy, a nie w gipsie. Sprawcy musieli teraz udowodnić „K”, że wykonali zlecenie, bo inaczej nie dostaliby reszty pieniędzy. Udając, że pomagają załatwić odszkodowanie po wypadku, zdobyli zaświadczenie lekarskie z imieniem i nazwiskiem komika, datą urodzenia oraz numerem dowodu. Sfotografowali je i przez pośredników przesłali „K”. Ten uznał, że obrażenia są za lekkie, i nie zapłacił pozostałych 200 tysięcy.

Mówiąc wprost: „K” płacił za to, jak bardzo człowiek zostanie okaleczony. Za połamane ręce i nogi dałby całą sumę, za stłuczenie nie chciał zapłacić w całości.

Cała piątka odpowie za usiłowanie spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i nielegalne zbieranie danych osobowych, a Cheng także za potajemne śledzenie cudzego życia prywatnego za pomocą urządzeń elektronicznych. Prokuratura nazywa sprawę transnarodowymi represjami, które mają zastraszyć krytyków reżimu, i domaga się surowych kar, najwyższa to pięć i pół roku więzienia. Śledczy przyznają, że obecne przepisy są na takie sprawy za słabe.

Pekin umywa ręce

Po ataku na klub chińskie Biuro do spraw Tajwanu oświadczyło, że nie zna szczegółów, zarzuty o transnarodowe represje nazwało bezpodstawnymi, a sam atak „wyrazem opinii publicznej”, jakby zrobili to zwykli ludzie oburzeni żartami z Xi. Tyle że sprawca dostał za to 50 tysięcy dolarów tajwańskich, a oburzeni obywatele raczej nie biorą pieniędzy za to, że są oburzeni. Zresztą, nawet gdyby ktoś naprawdę poczuł się urażony, nie daje mu to żadnego prawa, żeby obrzucać ludzi kałem ani wjeżdżać w nich samochodem.

Tajwański rząd przekazał sprawę międzyresortowemu zespołowi ds. transnarodowych represji i zapowiedział zmiany w prawie, które mają odstraszyć Tajwańczyków gotowych pracować dla KPCh. Atak potępił burmistrz Tajpej Chiang Wan-an z opozycyjnego Kuomintangu, który zadzwonił też do Huanga. Shen Po-yang, kandydat rządzącej Demokratycznej Partii Postępowej (DPP) w tegorocznych wyborach na burmistrza Tajpej, mówi, że transnarodowe represje trzeba traktować poważnie bez względu na to, kogo dotyczą, i zarzuca wielu politykom, że zajmują w tej sprawie mętne stanowisko. Shen zna to z własnego doświadczenia. Chiny grożą mu od dawna, a ostatnio ktoś zaczął śledzić jego córkę.

Huang podziękował śledczym i zaapelował do Kuomintangu, żeby poparł przepisy chroniące ludzi przed przemocą na tle politycznym.

Dalej będzie żartował

Po ogłoszeniu aktu oskarżenia Huang napisał w sieci: „老子解鎖了啦”, czyli mniej więcej „no to odblokowałem nowy poziom”. To nawiązanie do gier komputerowych: komik traktuje zamach zlecony z Chin jak trofeum, które zdobył za swoje żarty. Zapowiada, że nie przestanie występować, bo nie pozwoli, żeby druga strona uznała, że przemoc się opłaca. Dziennikarzom wyrecytował zresztą swój numer o Xi jeszcze raz.

Tak wygląda wojna, którą Pekin prowadzi z Tajwanem już dziś, bez jednego wystrzału. Nie potrzeba do niej czołgów ani nawet własnych agentów. Wystarczy zleceniodawca z Chin ukryty za pseudonimem, kilka przelewów i miejscowi, którzy za pieniądze przyczepią nadajnik, kupią auto i nagrają, jak potrąca człowieka. Cel jest prosty: każdy na Tajwanie, kto śmieje się z Xi albo krytykuje Komunistyczną Partię Chin, ma wiedzieć, że może za to zapłacić zdrowiem. Za kratki pójdą ci, których wynajęto. Ten, kto zamawiał, wciąż jest nieuchwytny.

Wiec w Tajpej, kara z Pekinu

Tsai Kang-yung, znany też jako Kevin Tsai, należy do najbardziej rozpoznawalnych prezenterów tajwańskiej telewizji. Przez lata prowadził razem z Dee Hsu, szerzej znanej jako Xiao S (Mała S), kultowy talk show „Kangsi Coming" (Kāngxī láile). Od 2014 roku pracował też w Chinach kontynentalnych: prowadził tam popularny program dyskusyjny, występował w reklamach, a jego konto na Weibo, chińskim odpowiedniku Twittera, miało 36 milionów obserwujących. Wielu Chińczyków kojarzyło go z tajwańską telewizją bardziej niż kogokolwiek innego. Uchodził za erudytę z poczuciem humoru, który trzyma się z daleka od polityki.

4 października przyszedł w Tajpej na otwarcie sztabu wyborczego Shen Po-yanga (Puma Shena), kandydata rządzącej Demokratycznej Partii Postępowej na burmistrza stolicy. Usiadł na widowni w czapce i maseczce, kilka razy pomachał nadmuchiwaną pałką z hasłem kampanii. Nie wszedł na scenę, nie przemawiał, oficjalnie nikogo nie poparł. Dziennikarzom powiedział tylko, że przyszedł „zobaczyć, jak to wygląda" i posłuchać różnych opinii. Jego menedżer dodał, że zespół rozważa wywiady z oboma kandydatami, czyli z Shenem i obecnym burmistrzem Chiang Wan-anem z Kuomintangu.

Tyle wystarczyło, żeby w Chinach rozpętała się burza.

Człowiek, obok którego nie wolno siedzieć

Kim jest Shen Po-yang? To założyciel Akademii Kuma, organizacji, która uczy Tajwańczyków obrony cywilnej: udzielania pierwszej pomocy, utrzymywania łączności w razie ataku oraz rozpoznawania dezinformacji. Komunistycznej Partii Chin nie oszczędza. W październiku 2024 roku Biuro do spraw Tajwanu, urząd w Pekinie odpowiedzialny za politykę wobec wyspy, wpisało go na listę „zatwardziałych separatystów". Rok później policja w Chongqingu wszczęła przeciwko niemu postępowanie o „rozbijanie państwa" i poprosiła obywateli o informacje na jego temat. Państwowa telewizja CCTV wyemitowała ośmiominutowy materiał „demaskatorski" i zapowiedziała, że Shen będzie ścigany na całym świecie przez Interpol.

Chiny nie mają na Tajwanie żadnej władzy sądowniczej. Kancelaria prezydenta Tajwanu nazwała te działania po imieniu: to typowa represja transnarodowa. Shen odpowiedział, że film CCTV to stek kłamstw, a Pekin próbuje wpływać na tajwańską politykę wojną prawną i propagandą.

Aresztować go Chińczycy nie mogą. Mogą sprawić, że każdy, kto się do niego zbliży, zapłaci za to wysoką cenę.

Jeden wieczór

Nagranie z wiecu szybko trafiło do chińskiego internetu i po kilku godzinach znalazło się już na szczycie listy najpopularniejszych tematów na Weibo. Tak zwani „mali różowi" (xiǎo fěnhóng), młodzi i agresywni nacjonaliści z chińskich mediów społecznościowych, żądali zakazu występów prezentera oraz bojkotu „separatystów". Pisali, że Tsai „wspiera poszukiwanego przestępcę". Pod jego wpisami na innych chińskich platformach pojawiły się setki komentarzy w rodzaju: „Tajwan na zawsze pozostanie częścią Chin" albo „nazarabiał się, to teraz pokazał, kim jest naprawdę".

Tego samego dnia o 23:24 chiński producent samochodów elektrycznych Leapmotor opublikował oświadczenie. Zaledwie miesiąc wcześniej, 8 września, firma z dumą ogłosiła współpracę z Tsai w ramach promocji swojego flagowego modelu. Teraz zapewniała, że „niezmiennie przestrzega zasady jednych Chin", a prezenter nigdy nie był jej ambasadorem. Usunęła wszystkie materiały z jego udziałem i zastrzegła sobie prawo do podjęcia kroków prawnych przeciwko „odpowiednim stronom", nie wyjaśniając, przeciwko komu i za co. Ta niejasność jest celowa: następny partner tajwańskiego artysty dwa razy się zastanowi.

Chińska edycja magazynu „Harper's Bazaar" skasowała promocję wrześniowej okładki ze zdjęciem Tsai. Z jego konta na Weibo zniknęły wszystkie wpisy. Nie wiadomo, czy usunął je sam Tsai. Zdarzało mu się to już wcześniej, na przykład w grudniu 2022 roku, ale tym razem mógł to zrobić pod presją nagonki.

Wkrótce sprawą zajęły się media posłuszne władzy. Nacjonalistyczny portal Guancha przytoczył opinię prochińskiego tajwańskiego komentatora Wang Ping-chunga, według którego Tsai to „typowy człowiek o dwóch twarzach". Warto zwrócić uwagę na to sformułowanie. W partyjnej nowomowie „dwulicowcami" nazywa się funkcjonariuszy, którzy na pokaz deklarują lojalność, a w duchu są wrogami. Tym słowem uzasadniano czystki w partii oraz represje wobec Ujgurów. Dziś przykleja się je tajwańskiemu prezenterowi, który usiadł na widowni podczas wiecu w swoim kraju. Pekiński serwis Beijing Time posunął się jeszcze dalej i nazwał zachowanie Tsai „obrzydliwym".

Nikt w Pekinie nie wydał żadnego zakazu. Nie było decyzji urzędu ani wyroku sądu. A jednak przez jeden wieczór Tsai stracił kontrakt, okładkę i konto z milionami obserwujących, a kilka dni później piętnowały go już media rządowe.

Odpowiedź z Tajpej

Równie ciekawe było to, co działo się w tym czasie na Tajwanie. Shen Po-yang powiedział, że przychodzenie na spotkania kandydatów, żeby poznać ich programy, to na Tajwanie rzecz najzwyklejsza pod słońcem i że atakowanie kogoś za to jest głęboko niesprawiedliwe.

Najmocniej zabrzmiał jednak głos jego rywala. Burmistrz Chiang Wan-an z Kuomintangu, partii tradycyjnie opowiadającej się za rozmowami z Pekinem, wziął Tsai'a w obronę. Przypomniał, że każdy ma prawo brać udział w życiu politycznym i że na tym właśnie polega demokracja, a Chiny wezwał, by szanowały tajwański styl życia i nie karały ludzi za ich poglądy. Zaprosił też prezentera na otwarcie własnego sztabu, obiecując mu miejsce w pierwszym rzędzie. Tsai odpowiedział z charakterystycznym dla siebie wdziękiem, że chętnie przyjdzie „popatrzeć i czegoś się nauczyć", a nawet ubierze się w kolory, jakie wybierze gospodarz.

Dwaj ludzie, którzy walczą ze sobą o władzę w stolicy, zgodzili się więc w jednej sprawie: na Tajwanie każdy może chodzić na wiece, na jakie zechce, a Pekinowi nic do tego.

Nie wszyscy tak to jednak widzą. Przewodnicząca Kuomintangu Cheng Li-wun zastanawiała się w wywiadzie telewizyjnym, czy Tsai naprawdę jest gotów zrezygnować z „tak ogromnych interesów" w Chinach. Nagonki nie potępiła. Przyjęła za to jej logikę: kto zarabia w Chinach, ten powinien wiedzieć, gdzie mu bywać nie wypada. Pekinowi właśnie o to chodzi, żeby Tajwańczycy sami zaczęli tak myśleć.

Czego dowiadujemy się o Pekinie

Granica tego, co Chiny uznają za „poparcie separatyzmu", przesunęła się bardzo daleko. W 2016 roku szesnastoletnia piosenkarka Chou Tzu-yu z zespołu Twice musiała nagrać przeprosiny, ponieważ w koreańskim programie trzymała flagę Republiki Chińskiej. Dziesięć lat temu Pekin karał więc za pokazanie flagi Tajwanu. Dziś karze za samą obecność na wiecu wyborczym kandydata, którego nie lubi, nawet jeśli ktoś przyszedł tylko posłuchać i zapowiada, że porozmawia też z jego rywalem.

Cały ten mechanizm obywa się bez rozkazów. Partia najpierw robi z kogoś wroga i nadaje mu status przestępcy. Internauci, czy to z własnej woli, czy za czyimś podszeptem, wytykają każdego, kto się do niego zbliży. Firmy zrywają umowy, zanim ktokolwiek o to poprosi, bo wiedzą, że zwłoka może kosztować je dostęp do rynku. Na koniec propaganda dorabia do wszystkiego ideologię. Każdy boi się tego, który stoi za nim w kolejce. Taki system jest tańszy i skuteczniejszy od urzędowej cenzury, a władze mogą przy tym twierdzić, że nie mają z tym nic wspólnego, bo przecież to tylko „uczucia narodu chińskiego".

Chodzi też, rzecz jasna, o wybory. Pod koniec listopada Tajwańczycy wybierają władze samorządowe, a fotel burmistrza Tajpej to jedno z najważniejszych stanowisk w kraju. Każdy tajwański artysta, sportowiec czy przedsiębiorca, który zarabia w Chinach, dostał właśnie wyraźne ostrzeżenie: lepiej nie pokazywać się u kandydata, którego Pekin nie znosi. Nie trzeba fałszować głosów ani wysyłać okrętów. Wystarczy, że znane twarze same znikną z kampanii jednej ze stron. Tak wygląda ingerencja w wybory w obcym państwie, przeprowadzona rękami chińskich koncernów.

Sprawa Tsai pokazuje wreszcie, czemu naprawdę służą listy „separatystów" i śledztwa chińskiej policji przeciwko ludziom, nad którymi Pekin nie ma żadnej władzy. Nikt nie liczy na to, że Shen Po-yang stanie kiedyś przed chińskim sądem. Chodzi o to, żeby wokół niego zrobiło się pusto. Shen może spokojnie prowadzić kampanię, ale każdy, kto ma interesy w Chinach i stanie obok niego, ryzykuje, że straci wszystko.

Dlaczego to dotyczy także nas

Łatwo potraktować tę historię jak ciekawostkę z dalekiego świata azjatyckiego show-biznesu. Tyle że Leapmotor to żadna egzotyka. Dzięki spółce z koncernem Stellantis jego samochody sprzedają się w Europie, również w Polsce. Firma, która w ciągu kilku godzin zerwała współpracę z człowiekiem za to, że przyszedł na wiec wyborczy w demokratycznym kraju, a przy okazji zadeklarowała wierność „zasadzie jednych Chin", chce teraz zdobywać klientów w Warszawie, Krakowie i Gdańsku.

Chińskie przedsiębiorstwa nie są samodzielnymi podmiotami rynkowymi w takim sensie, w jakim rozumiemy to na Zachodzie. Gdy partia wskazuje wroga, firmy wykonują jej wolę szybciej niż jakikolwiek urząd. Dotyczy to również ich zagranicznych partnerów, twarzy reklamowych, sponsorowanych sportowców i dziennikarzy. Każdy, kto zarabia na chińskim rynku albo za chińskie pieniądze, powinien się zastanowić, czy przy następnej takiej „aferze" nie znajdzie się w położeniu Tsai.

Kevin Tsai przyszedł tylko popatrzeć. Pekin chciał, żeby wszyscy, którzy patrzyli na niego, dobrze zapamiętali, czym to się skończyło. Tajwańczycy, przynajmniej tym razem, zapamiętali coś innego: w ich kraju o tym, kto gdzie siada, nie decyduje Komunistyczna Partia Chin.

Oskarżał Polskę, teraz sam jest podejrzany o szpiegostwo

Były szef niemieckiego wywiadu, który obwiniał prezydenta Dudę o współudział w zamachu na Nord Stream, został zatrzymany. Śledczy sprawdzają jego kontakty z chińskim generałem.

August Hanning w 2024 roku przekonywał w wywiadzie dla „Die Welt”, że gazociąg Nord Stream wysadzono za wiedzą prezydentów Ukrainy i Polski. We wtorek, 6 października, sam został zatrzymany pod zarzutem szpiegostwa i usiłowania zdrady stanu. To nie byle kto. Od 1998 do 2005 roku kierował BND, czyli niemieckim wywiadem zagranicznym, a następnie do 2009 roku był sekretarzem stanu w federalnym MSW.

Według tygodnika „Der Spiegel” śledczy sprawdzają, czy Hanning przez lata przekazywał informacje Chińczykom. Trop prowadzi do emerytowanego generała Wanga Jianzhenga, który kilka razy służył w chińskich placówkach w Niemczech, ostatnio do 2013 roku jako attaché wojskowy. Chiny to jednak nie jedyny wątek. Prokuratura zarzuca Hanningowi także, że na podstawie tajnych dokumentów BND przygotował analizę dla oficera obcego wywiadu. Według „Spiegla” był to oficer z Azerbejdżanu, a śledczy sprawdzają, czy analiza do niego dotarła. Jego adwokat zaprzecza, by Hanning działał na szkodę Niemiec.

Dokumenty dostarczał mu Manfred D., jego dawny szef biura, który został w BND i pracował dla kolejnych prezesów aż do wiosny 2026 roku. Według prokuratury przekazał Hanningowi prawie 2000 wewnętrznych dokumentów, w tym wiele tajnych. Najbardziej zdumiewa to, że kierownictwo BND oficjalnie pozwoliło mu dorabiać u byłego prezesa.

Hanning nie jest jedynym niemieckim politykiem ani urzędnikiem wysokiego szczebla, który zbyt blisko związał się z Moskwą lub Pekinem. Generał Wang przetłumaczył na chiński książkę z rozmowami z Gerhardem Schröderem i w przedmowie z 2017 roku dziękował Hanningowi za wskazówki i wyjaśnienia. Schröder, gdy przestał być kanclerzem, stanął na czele komitetu akcjonariuszy spółki Nord Stream, a później rady nadzorczej rosyjskiego koncernu Rosnieft. Odszedł stamtąd dopiero w 2022 roku, pod presją, już po napaści Rosji na Ukrainę. Od Putina się nie odciął. Manuela Schwesig z SPD jako premier Meklemburgii‑Pomorza Przedniego doprowadziła w 2021 roku do powstania fundacji, która nazywała się „klimatyczna”, a dostała 20 mln euro od spółki Nord Stream 2 i pomogła dokończyć gazociąg, omijając amerykańskie sankcje.

Z Chinami było podobnie. W 2022 roku kanclerz Olaf Scholz forsował zgodę na to, by chiński państwowy armator COSCO nabył udziały w terminalu kontenerowym w Hamburgu. Sprzeciwiało się sześć ministerstw, ostrzegał kontrwywiad. Skończyło się na tym, że Chińczycy dostali niecałe 25%. zamiast 35. Teraz rząd Friedricha Merza, który jako lider opozycji krytykował Scholza za ten interes, według „Handelsblattu” zablokował kolejny zakup COSCO: przejęcie 80 proc. hamburskiej firmy logistycznej Konrad Zippel, która przewozi towary z portów w Hamburgu i Bremerhaven w głąb kraju. Niemcy się budzą, ale jakże późno. Chiński armator i tak już siedzi w ich największym porcie. A w 2025 roku sąd w Dreźnie skazał na 4 lata i 9 miesięcy więzienia Jiana Guo, asystenta europosła AfD Maximiliana Kraha, który szpiegował dla Chin w Parlamencie Europejskim.

Co z tego wynika dla Polski?

Po pierwsze, Niemcy są z nami w NATO i w Unii Europejskiej, ale to tylko formalność. Ich elity raz po raz ulegają wpływom Moskwy i Pekinu. Jeśli Berlin nie potrafił upilnować własnego wywiadu przed jego byłym szefem, trudno traktować go jako pewnego partnera w sprawach bezpieczeństwa. A gdy człowiek podejrzany o pracę dla obcego wywiadu oskarża Polskę o zamach na Nord Stream, trzeba zapytać, komu ta wersja była na rękę.

Po drugie, Chiny. Przez lata patrzyliśmy przede wszystkim na Rosję, i słusznie. Ale Pekin nie jest mniej groźny, tylko działa ciszej. Nie wysyła agentów z fałszywymi paszportami. Cierpliwie, latami buduje znajomości z emerytowanymi generałami, byłymi szefami służb i politykami. Zaprasza ich na konferencje, daje miejsca w radach doradczych, załatwia kontrakty. Tak działa chiński Zjednoczony Front. Nie werbuje się wprost, tylko oswaja. Do tego dochodzą udziały w portach i firmach logistycznych, które w razie konfliktu dają Pekinowi i wiedzę, i wpływ. Polska ma już własne doświadczenia. W styczniu 2019 roku w Warszawie zatrzymano pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Chin pracownika Huaweia i byłego funkcjonariusza ABW. Skoro Chińczykom udało się dotrzeć do byłego szefa niemieckiego wywiadu, nikt w Polsce nie powinien się łudzić, że nas to ominie.

Po trzecie, ta sprawa powinna dać do myślenia naszym sojusznikom, zwłaszcza Amerykanom. Polska ostrzegała przed Nord Streamem od samego początku. Gdy Niemcy uzależniały się od rosyjskiego gazu i wpuszczały chiński kapitał do portów, Polska budowała gazoport w Świnoujściu i Baltic Pipe, stawiała na sojusz z USA i zwiększała wydatki na wojsko. Wśród dokumentów, które trafiały do Hanninga, były według niemieckich mediów także informacje od zagranicznych służb partnerskich. Waszyngton powinien się dziś zastanowić, gdzie mogły trafić. W ostatnich latach to Polska, a nie Niemcy, trafniej oceniała zagrożenia ze Wschodu.

Chipsy bananowe, przelewy z Pekinu i polski prezydent w Manili

Prezydent Karol Nawrocki przebywa od 5 do 8 października na Filipinach w ramach wizyty. To pierwsza w historii wizyta polskiej głowy państwa w tym kraju. Jednym z jej konkretnych efektów jest umowa o wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych, podpisana 6 października w Manili. Zbieg okoliczności jest wymowny: Polska zawiera porozumienie o współpracy prokuratorskiej akurat wtedy, gdy filipiński Senat bada przepływy pieniędzy z chińskich firm państwowych do spółki związanej z wiceprezydent kraju.

Polska i Filipiny coraz bliżej

Wizyta prezydenta nie wzięła się znikąd. W lipcu w Warszawie po raz pierwszy zebrał się polsko-filipiński komitet ds. współpracy obronnej, a we wrześniu w Manili odbyły się konsultacje polityczne obu krajów. Również w lipcu Polska przystąpiła do Traktatu o Przyjaźni i Współpracy w Azji Południowo-Wschodniej, podstawowego dokumentu, na którym opiera się Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Filipiny używają już śmigłowców Sokół i Black Hawk produkowanych w Mielcu, a w Polsce mieszka i pracuje około 25 tysięcy Filipińczyków. Manila, od lat nękana przez chińską flotę na Morzu Południowochińskim, szuka partnerów, którzy rozumieją, co znaczy żyć obok agresywnego mocarstwa. Polska dobrze to rozumie.

Proces wiceprezydent

Sara Duterte jest wiceprezydentem Filipin i córką byłego prezydenta Rodriga Duterte, którego za krwawą „wojnę z narkotykami” sądzi obecnie Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze. W maju Izba Reprezentantów postawiła ją w stan oskarżenia. Główny zarzut dotyczy sprzeniewierzenia 612,5 miliona pesos z tak zwanych funduszy poufnych, którymi dysponowała jako wiceprezydent i wcześniej jako minister edukacji. Od lipca sprawę rozpatruje Senat, który pełni funkcję sądu. Do skazania potrzeba głosów 16 senatorów, a wyrok skazujący oznaczałby dożywotni zakaz pełnienia funkcji publicznych.

Trzeba wiedzieć, że ród Duterte toczy otwartą wojnę z obecnym prezydentem Ferdinandem Marcosem juniorem. Jedną z głównych osi tego sporu jest stosunek do Chin. Rodrigo Duterte prowadził politykę zbliżenia z Pekinem, Marcos zwrócił się z powrotem ku Stanom Zjednoczonym i stanowczo broni filipińskich wód przed chińską presją. Filipińscy politolodzy mówią wprost: jeśli Sara Duterte zostanie skazana, Chiny stracą sojusznika.

Pieniądze z Chin

Wątek chiński jako pierwszy nagłośnił były senator Antonio Trillanes, wieloletni krytyk rodu Duterte. Na konferencji prasowej w październiku twierdził, że od 2021 do 2024 roku chińskie władze i firmy przelały ponad 319 milionów peso spółce Cale88 Foods Corp. Firma, producent chipsów bananowych, figuruje w oświadczeniach majątkowych Sary Duterte, a jej udziałowcem i członkiem zarządu do 2024 roku był mąż wiceprezydent, prawnik Manases Carpio. Trillanes twierdzi też, że fundacja związana z Sarą Duterte otrzymała w 2019 roku 150 milionów peso bezpośrednio od ambasady Chińskiej Republiki Ludowej.

Wkrótce okazało się, że nie są to tylko słowa polityka. 5 października szef filipińskiej Rady do Walki z Praniem Pieniędzy (AMLC), Ronel Buenaventura, potwierdził przed Senatem, że Cale88 otrzymała z Chin i Hongkongu przelewy na łączną kwotę 319,32 miliona pesos. Banki oznaczyły je jako podejrzane, ponieważ nie stało za nimi żadne widoczne zobowiązanie handlowe ani ekonomiczne uzasadnienie. Mówiąc prościej, nikt nie wykazał, że za tymi pieniędzmi poszła jakakolwiek dostawa chipsów. Buenaventura nie chciał jednak przesądzać, czy doszło do prania pieniędzy.

Dzień później senator Risa Hontiveros ujawniła, kto przysyłał pieniądze. Jednym z nadawców było China National Township Enterprises, dawniej podległe chińskiemu ministerstwu rolnictwa, a dziś duże przedsiębiorstwo państwowe nadzorowane przez komisję Rady Państwa zarządzającą majątkiem państwowym. Firma sama deklaruje w swoich materiałach, że służy realizacji inicjatywy Pasa i Szlaku, czyli chińskiego programu inwestycji zagranicznych, za pomocą którego Pekin buduje swoje wpływy na świecie, oraz polityki zagranicznej ChRL. Drugim nadawcą była pekińska spółka spożywcza Beijing Jianweifang Food, której inwestorem i partnerem strategicznym jest Xinjiang Fruit Industry Group, państwowe przedsiębiorstwo z Sinciangu. Jak podkreśliła Hontiveros, w strukturach zarządczych tej grupy działa komórka Komunistycznej Partii Chin.

Zapytany, czy AMLC bada powiązania tych chińskich firm, Buenaventura nie potrafił odpowiedzieć. Sprawą ma się teraz zająć filipińska Rada Bezpieczeństwa Narodowego.

Odpowiedź obrony i Pekinu

Obrońcy Sary Duterte przekonują, że transakcja oznaczona przez bank jako podejrzana nie oznacza jeszcze przestępstwa, i podważają sposób, w jaki AMLC zsumowało przelewy. Sama wiceprezydent twierdzi, że za całą nagonką stoi prezydent Marcos. Ambasada Chin w Manili zaprzeczyła, by Pekin miał jakiekolwiek powiązania z jakąkolwiek filipińską frakcją polityczną.

Znany schemat

Kto śledzi metody Komunistycznej Partii Chin, ten mechanizm rozpozna. Państwowe przedsiębiorstwa, w których decyduje komórka partyjna, a które otwarcie deklarują służbę polityce zagranicznej Pekinu, przelewają setki milionów do rodzinnej firmy polityka przyjaznego Chinom. Formalnie to handel żywnością, w rzeczywistości nikt nie potrafi wskazać towaru. Tak właśnie wygląda przechwytywanie elit: nie przez otwarte łapówki, ale przez kontrakty, inwestycje i darowizny, które na pierwszy rzut oka wyglądają niewinnie.

Filipiny mają przynajmniej instytucje, które takie przepływy wychwyciły, i senatorów, którzy nie boją się o nie pytać. Warto, żebyśmy w Polsce, gdzie chińskie firmy również szukają wejścia do gospodarki, samorządów i uczelni, przyglądali się takim pieniądzom równie uważnie. Umowa o pomocy prawnej podpisana w Manili może być dobrą okazją, by uczyć się od siebie nawzajem.

Xi Jinping w Waszyngtonie. Czego nie pokazała chińska telewizja i co zdradza program wizyty.

Według „Wall Street Journal” chińska delegacja przed szczytem z Trumpem postawiła Amerykanom nietypowe warunki. Xi dostał w Zachodnim Skrzydle Białego Domu osobny pokój do odpoczynku, do którego wolno było wejść tylko jego żonie, Peng Liyuan. Nie miał tam wstępu nawet Cai Qi, szef jego kancelarii i jeden z jego najbliższych współpracowników. Pekin nie zgodził się na roboczy obiad obu przywódców, a w programie jedynego pełnego dnia wizyty zaplanowano mniej więcej pięciogodzinną przerwę. Właściwe rozmowy Xi z Trumpem trwały od około południa do wczesnego popołudnia. W Archiwum Narodowym Xi spędził niespełna kwadrans. Na nagraniach widać, jak schodząc z samolotu i wchodząc po schodach Archiwum, wspiera się na żonie. Chińska telewizja wycięła te ujęcia z głównego wydania wiadomości. Dennis Wilder, który w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego USA przygotowywał wizyty państwowe, mówi, że nigdy wcześniej nie robiono niczego takiego. We wrześniu, jak wcześniej podał „Wall Street Journal”, Xi opuścił też uroczystą kolację podczas szczytu BRICS w Indiach z powodu złego samopoczucia.

Dlaczego to ważne? Bo zdrowie Xi nie jest jego prywatną sprawą. Ma 73 lata, skupił w swoich rękach więcej władzy niż ktokolwiek od czasów Mao i nie wskazał następcy. Jest jednocześnie sekretarzem generalnym partii, przewodniczącym ChRL i szefem Centralnej Komisji Wojskowej, a Chiny nie mają żadnej ustalonej procedury przekazania tych trzech funkcji. W Komunistycznej Partii Chin stan zdrowia przywódcy jest tajemnicą państwową, bo każda oznaka słabości na szczycie zachęca frakcje do walki. Minxin Pei, politolog z Claremont McKenna College, który bada chińskie elity władzy, ostrzega, że w takiej walce pretendenci mogą licytować się na twardy kurs, by zyskać przewagę. Dla Tajwanu oznacza to jedno: niepewność w Pekinie wcale nie musi przynieść spokoju w Cieśninie Tajwańskiej. Może przynieść większe zagrożenie. Specjaliści od chińskiej polityki nie widzą u Xi oznak, że umysłowo słabnie, ale reżim zbudowany wokół jednego człowieka jest tak trwały jak zdrowie tego człowieka.

A co to znaczy dla Polski? Nie brakuje u nas głosów, że trzeba „otworzyć się na Chiny”, bo to stabilny i przewidywalny partner, z którym można robić interesy na lata. Ta historia pokazuje, ile ta przewidywalność jest warta. W państwie, w którym zdrowie przywódcy jest tajemnicą, a nikt nie wie, kto i w jaki sposób przejmie po nim władzę, nie ma gwarancji ani na dziesięć, ani na dwadzieścia lat. Kto wiąże się z Pekinem przez inwestycje, technologie czy infrastrukturę, stawia na system, którego przyszłości nie zna nawet sama partia. A jeśli walka o schedę po Xi wyniesie ludzi, którzy będą chcieli pokazać siłę, zapłacą za to także ci w Europie, którzy uzależnili się od chińskich dostaw i dobrej woli Pekinu. 

Tajpej: ekspert od chińskiej dezinformacji dogania prawnuka Czang Kaj-szeka

Świetny wpis na blogu Frozen Garlic, który prowadzi Nathan Batto. To amerykański politolog z Academia Sinica, tajwańskiej akademii nauk, od lat badający politykę na Tajwanie. Opisuje, jak kampania w Tajpej, która miała być nudna, stała się najciekawszą rywalizacją na Tajwanie. Streszczam go dla tych, którzy nie śledzą tamtejszej polityki.

Pod koniec listopada Tajwańczycy wybierają władze samorządowe. Według Batto w stolicy wynik wydawał się przesądzony. Burmistrz Chiang Wan-an z Kuomintangu (KMT, główna partia opozycyjna, ugodowa wobec Pekinu) ubiega się o reelekcję. Jest młody, przystojny, lubiany i przez cztery lata nie miał żadnej poważnej afery. Do tego jest (rzekomym) prawnukiem Czang Kaj-szeka. Tajpej głosuje raczej na KMT, a dwaj poprzedni burmistrzowie tej partii bez trudu zostali ponownie wybrani, zdobywając od 56 do 64 proc. głosów. Chiang miał prowadzić pogodną kampanię faworyta i nie wdawać się w spory.

Rządząca Demokratyczna Partia Postępowa (DPP, partia prezydenta Lai Ching-te) nie miała chętnych do tej walki. Batto pisze wprost, że kandydat miał być mięsem armatnim. Został nim Shen Pao-yang, za granicą znany jako Puma Shen. To poseł z listy krajowej, który nigdy wcześniej nie startował w wyborach okręgowych. Na Zachodzie ceniony badacz chińskiej wojny informacyjnej, założyciel Akademii Kuma (Czarnego Niedźwiedzia), która uczy zwykłych obywateli obrony cywilnej na wypadek chińskiej inwazji. Pekin uznał go za „zatwardziałego separatystę”. Na Tajwanie kojarzono go głównie z ulicznymi protestami przeciwko KMT i z nieudaną kampanią odwoływania jej posłów w 2025 r. Przeciwnikom łatwo było przedstawić go jako radykała. DPP liczyła na to, że zmobilizuje własnych wyborców i nadszarpnie wizerunek Chianga.

Wszystko zmieniła rozmowa w radiu 10 września. Prowadzący sprzyja KMT i nikt nie spodziewał się łagodnego wywiadu. Shen spokojnie ominął pułapki, a zapytany o największą trudność kampanii odpowiedział, że ludzie po prostu go nie znają. Potem na każde pytanie o sprawy miasta miał gotowy, szczegółowy plan. Pod koniec gospodarz był wyraźnie oczarowany. Nagranie w kilka dni przekroczyło milion wyświetleń na YouTube.

Od tej pory Shen przyciąga tłumy. Na targowiskach ludzie czekają po dwie, trzy godziny na zdjęcie i autograf. Bez kartki mówi o walce ze szczurami, koszach na śmieci sterowanych sztuczną inteligencją, szlakach turystycznych, komunikacji, obiadach w szkołach, ochronie drzew, aktywizacji seniorów i o tym, jak szybsza przebudowa starych dzielnic spina to wszystko w całość. Tajwańczycy nazwali to zjawisko „prądem oceanicznym”. To gra słów: ostatni znak jego imienia, yang (洋), oznacza ocean. Kandydaci DPP z całego kraju zapraszają go teraz na swoje wiece.

Chiang Wan-an ma tymczasem kłopot. Na sesjach rady miejskiej zwykle oddaje głos swoim urzędnikom, a radni, także z jego własnej partii, publicznie mu to wypominają. W sieci krążą nagrania, na których nie potrafi odpowiedzieć bez przygotowanej kartki. Wróciło też jego wystąpienie z 2022 r. u tego samego prowadzącego, w którym ciągle zerkał do notatek. Przylgnął do niego obraz ładnej, ale pustej wydmuszki, za którą pracują inni.

22 września ceniony sondażysta Tai Li-an opublikował badanie: Chiang 41 proc., Shen 40 proc. Remis.

Batto zwraca uwagę, że stawka jest większa niż ratusz. Chiang uchodzi za przyszłego kandydata KMT na prezydenta w 2028 lub 2032 r. Jeśli na dobre przylgnie do niego łatka wydmuszki, może to przekreślić jego szanse na prezydenturę.

Obóz KMT na razie szuka odpowiedzi po omacku: twierdzi, że tłumy są opłacone, a sondażysta stronniczy. Zdaniem autora ma dwa wyjścia. Albo Chiang pokaże w debacie, że zna się na sprawach miasta (Shen tylko na to czeka), albo sztab Chianga przejdzie do ataku i zacznie grzebać w przeszłości rywala.

Batto przewiduje też, że wkrótce do gry wejdą chińskie farmy trolli. Człowiek, który zawodowo bada chińską dezinformację, przekona się, ile jego wiedza jest warta w praktyce.

Autor studzi jednak emocje: to może być szczyt popularności Shena. Nowa twarz budzi nadzieje, a im więcej wyborcy się o nim dowiedzą, tym więcej znajdą rzeczy, które się komuś nie spodobają. Ale jeszcze miesiąc temu nikt nie traktował tej rywalizacji poważnie. Dziś patrzy na nią cały Tajwan.

Trump chciał pokazać Xi prawdę o Tajwanie. Dyktator uciekł

Ostatnim punktem wizyty Xi Jinpinga w Stanach Zjednoczonych była wizyta w Archiwach Narodowych w Waszyngtonie. Z pozoru uprzejmość gospodarza: Donald Trump oprowadza gościa po miejscu, w którym przechowywane są najważniejsze dokumenty w dziejach Ameryki. W istocie, jak ujawnił tajwański dziennik „Liberty Times”, była to jedna z najbardziej wymownych lekcji historii, jakich Waszyngton udzielił Pekinowi w ostatnich latach.

Program, którego Pekin nie przełknął

Według źródeł gazety w waszyngtońskim środowisku medialnym Amerykanie przygotowali dla chińskiego przywódcy starannie dobrany zestaw dokumentów. Na początek: Deklaracja Niepodległości, Konstytucja i Karta Praw - fundamenty państwa, w którym władza pochodzi od obywateli, a nie od partii. Potem dwa traktaty, które chińska propaganda od dziesięcioleci przedstawia jako symbol „stulecia upokorzeń”: traktat z Wangxia z 1844 roku, pierwszy układ amerykańsko‑chiński, zawarty po I wojnie opiumowej, oraz traktat z Tianjinu z 1858 roku, podpisany po II wojnie opiumowej.

Na koniec miał być najważniejszy dokument: traktat pokojowy z San Francisco z 1951 roku. Podpisało go 48 państw, w tym Japonia, ale nie Chiny, ani komunistyczne, ani republikańskie, bo żadnego z nich nie zaproszono. W artykule 2 Japonia zrzeka się wszelkich praw do Tajwanu i Peskadorów. Traktat nie mówi jednak, komu te terytoria przypadają. Nie ma w nim ani słowa o tym, że Tajwan należy do Chin. Właśnie dlatego stanowi podstawę tak zwanej teorii nieokreślonego statusu Tajwanu, którą Pekin odrzuca, bo podważa ona samo sedno jego roszczeń.

Już podczas uzgadniania programu chińska delegacja miała okazywać silne niezadowolenie. Na miejscu Xi obejrzał z Trumpem Deklarację Niepodległości i wysłuchał objaśnień. Obok Konstytucji i Karty Praw właściwie tylko przeszedł. Resztę programu odwołano w ostatniej chwili. Obaj przywódcy spędzili w archiwum około dziesięciu minut, znacznie krócej niż zaplanowano.

Kellie Meyer, korespondentka amerykańskiej stacji NewsNation w Białym Domu, napisała na platformie X, że kilka przygotowanych dokumentów, w tym traktat z Tianjinu i traktat z San Francisco, zdjęto tuż przed przyjazdem chińskiego gościa. Sama zwróciła uwagę, jakie znaczenie ma ten drugi dla sprawy Tajwanu.

Czego Xi nie zobaczył

Równie wymowne jest to, czego zabrakło w programie. Strona chińska chciała, by pokazano jej trzy komunikaty chińsko‑amerykańskie: szanghajski z 1972 roku, komunikat o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych z 1979 roku i komunikat z 17 sierpnia 1982 roku. Pekin powołuje się na nie jako na rzekome amerykańskie uznanie zasady „jednych Chin”. Według „Liberty Times” Amerykanie w ogóle tego nie brali pod uwagę.

Warto przypomnieć, że nawet w tych komunikatach Stany Zjednoczone nigdy nie uznały, że Tajwan jest częścią Chińskiej Republiki Ludowej. Waszyngton jedynie „przyjął do wiadomości” stanowisko Pekinu. Chińska propaganda od dekad zaciera tę różnicę, licząc na to, że świat jej nie zauważy. Tym razem gospodarz chciał pokazać gościowi dokumenty, które mówią coś zupełnie innego.

Pożegnanie po amerykańsku

Niedługo po tym, jak Xi odleciał do Chin, Trump opublikował w serwisie Truth Social i na koncie Białego Domu na X wpis, że Ameryka nigdy nie stanie się krajem komunistycznym. W nagraniu zapowiedział, że pokona komunistów. Trudno o bardziej jednoznaczne podsumowanie wizyty.

W Pekinie symbole ważą wiele

Komunistyczna Partia Chin przywiązuje dużą wagę do symboli. Każdy uścisk dłoni, każde zdjęcie i każde sformułowanie w komunikacie są w Pekinie starannie ważone. Właśnie dlate
go ta dziesięciominutowa wizyta mówi więcej niż długie oświadczenia. Samym doborem dokumentów Amerykanie przypomnieli Xi, że wolność i praworządność nie są przedmiotem targu, że historia Chin nie sprowadza się do partyjnej wersji wydarzeń, a status Tajwanu nigdy nie został rozstrzygnięty na korzyść Pekinu.

Xi przyjechał do Waszyngtonu po zdjęcia, które miały potwierdzić jego obraz świata. Wyszedł po dziesięciu minutach, zanim zobaczył dokumenty, które temu obrazowi przeczą.